Rio Tinto, Arizona’daki bir madenden çıkardığı bakırı Amazon’un yapay zeka veri merkezlerinde kullanılmak üzere tedarik edeceğini açıkladı. İki yıllık stratejik iş birliği anlaşması sektörde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Amazon Web Services (AWS) bu anlaşmayla Rio Tinto’nun yenilikçi Nuton biyoliç teknolojisinin ilk müşterisi konumuna geldi. Teknoloji geçen ay Arizona’daki Johnson Camp madeninde endüstriyel ölçekte devreye alınmıştı.
Anlaşmanın Detayları
Rio Tinto’nun resmi açıklamasına göre anlaşma kapsamında AWS, ABD veri merkezlerinin bileşenlerinde Nuton bakırı kullanacak. Karşılığında AWS, Nuton’un tescilli biyoliç teknolojisinin optimizasyonu için bulut tabanlı veri ve analitik desteği sağlayacak.
Johnson Camp madeni Cochise County’de yer alıyor ve Gunnison Copper tarafından işletiliyor. Maden Ağustos 2025’te üretime başladı. Yıllık 25 milyon pound rafine bakır katot üretim kapasitesine sahip.
Dört yıllık süreçte toplam 30.000 ton rafine bakır hedefleniyor. Bunun 14.000 tonu Nuton teknolojisinden, 16.000 tonu ise geleneksel liç yönteminden gelecek.
Nuton Biyoliç Teknolojisi
Nuton teknolojisi bakır madenciliğinde devrim niteliğinde bir yaklaşım sunuyor. Doğal olarak oluşan mikroorganizmalar modüler yığın liç sisteminde cevheri parçalıyor ve bakır iyonlarını serbest bırakıyor.
Mikroplar sülfür minerallerini oksitleyerek çözünmeyen bakırı hafif asit çözeltisiyle çıkarılabilir hale getiriyor. Tom’s Hardware’a göre bu süreç maden sahasında yüzde 99,99 saflıkta bakır katot üretiyor.
Geleneksel konsantratör, izabe tesisi ve rafineriye ihtiyaç ortadan kalkıyor. Madenden pazara tedarik zinciri önemli ölçüde kısalıyor. Nuton ayrıca geleneksel yöntemlere kıyasla daha az su tüketiyor ve daha düşük karbon emisyonu üretiyor.
Veri Merkezlerinde Bakır Kullanımı
Veri merkezleri bakırı çok çeşitli uygulamalarda kullanıyor. Elektrik kabloları ve bara sistemleri, transformatör ve motor sargıları, baskılı devre kartları ve işlemci ısı alıcıları başlıca kullanım alanları arasında.
24/7 Wall Street analizine göre Amazon’un devasa veri merkezlerinin her biri on binlerce ton bakır gerektiriyor. Bu anlaşma Amazon’un ihtiyacının sadece küçük bir bölümünü karşılayacak olsa da stratejik önemi büyük.
Bakır yüksek elektrik iletkenliği nedeniyle enerji şebekeleri, elektrikli araçlar ve enerji dönüşümü altyapısı için vazgeçilmez konumda.
AI Sektörünün Bakır Açlığı
S&P Global’ın son raporuna göre AI sektörünün büyümesi 2040’a kadar küresel bakır talebini yüzde 50 artıracak. Ancak analistler arzın talebin çok gerisinde kalabileceği konusunda uyarıyor.
Rapor 2040’a kadar 10 milyon metrik ton bakır açığı öngörüyor. Bu durum “küresel endüstriler, teknolojik ilerleme ve ekonomik büyüme için sistemik risk” oluşturuyor.
Yıllık bakır talebi 2025’teki 28 milyon metrik tondan 2040’ta 42 milyon metrik tona çıkacak. AI ve veri merkezi talebi bu dönemde üç katına çıkması bekleniyor.
Tedarik Zinciri Güvenliği
Rio Tinto Bakır CEO’su Katie Jackson anlaşmanın önemini şöyle açıkladı: “Nuton bakırını AWS’nin ABD veri merkezi tedarik zincirine dahil ederek yerli dayanıklılığı güçlendiriyoruz. Kritik malzemeleri kullanıldıkları yere daha yakın temin ediyoruz.”
Anlaşma Amazon’un ithalata bağımlılığını azaltıyor. Gümrük tarifelerine tabi ithalat yerine yerli kaynak kullanımı tedarik zinciri risklerini minimize ediyor.
Fortune’a göre bakır fiyatları Londra Metal Borsası’nda 13.000 doların üzerine çıktı. Son bir yılda yüzde 40 artış kaydedildi. Fiyat artışları tedarik güvenliğinin önemini artırıyor.
Amazon’un Sürdürülebilirlik Hedefleri
Amazon Baş Sürdürülebilirlik Sorumlusu Kara Hurst şunları söyledi: “Climate Pledge hedefimiz 2040’a kadar net sıfır karbona ulaşmak. Bu iş birliği tam da ihtiyacımız olan atılımı temsil ediyor.”
Hurst, Nuton’un karbon emisyonlarını ve su kullanımını azaltan temelden farklı bir bakır üretim yaklaşımı sunduğunu vurguladı. Yakında üretilen düşük karbonlu malzemelere erişim hem tedarik zinciri dayanıklılığını hem de dekarbonizasyon kapasitesini güçlendiriyor.
Rakiplerin Durumu
ABD’nin en büyük bakır üreticisi Freeport-McMoRan yıllardır liç teknolojisi kullanıyor. Şirket geçen yıl yaklaşık 300 milyon pound bakır liç etti. 2030’a kadar yıllık 800 milyon pound hedefliyor.
Rio Tinto liç araştırmalarını 30 yılı aşkın süredir yürütüyor. Program adını yerçekimi teorisini ilk geliştiren 17. yüzyıl İngiliz bilim insanı Isaac Newton’dan alıyor.
Piyasa Görünümü
Goldman Sachs 2026 için pound başına ortalama 5,17 dolar bakır fiyatı öngörüyor. Analistler 2029’a kadar büyük arz sıkıntısı beklemiyor ancak uzun vadeli tablo endişe verici.
2026 için 100.000 tonluk küresel bakır açığı tahmin ediliyor. 2040’ta bu rakam 10 milyon metrik tona ulaşabilir. Madencilik sektörü düşen cevher kalitesi, artan çıkarma maliyetleri ve 15 yılı aşan proje geliştirme süreleriyle mücadele ediyor.
Amazon’un bu anlaşmayla uygun fiyatlı ve yerli kaynağa erişim sağlaması, fiyat ve arz belirsizliğini dengelemesine yardımcı olacak. Teknoloji başarılı olursa Rio Tinto’nun diğer madenlerine de ihraç edilebilir.
